alierbulut
43 Takipçi | 16 Takip
27 10 2009

Tuzlar ve Özellikleri

TUZLAR - TUZLARIN ÖZELLİKLERİ VE TUZ ÇEŞİTLERİ 

               Asitler ve bazların nötrleşme tepkimeleri ile birleşmesi sonucu oluşan kristal yapılı katı maddelere tuz denir.

Konu başlıkları
• 1 Tuz çeşitleri
o 1.1 Asidik tuzlar
o 1.2 Bazik tuzlar
o 1.3 Çift tuzlar
• 2 Tuzların elde edilişi
• 3 Tuz çeşitleri
• 4 Tuzların özellikleri
1.Tuz çeşitleri
Tuzları çeşitli şekilde sınıflandırmak mümkündür. Sınıflandırmanın birisi tuzun bünyesinde OH- veya H+ iyonunun olup olmayışına bağlı olandır. Bu sınıflandırmada tuzlar normal, asidik ve bazik tuzlar şeklinde sınıflandırılır. Normal tuz; tam nötralleşme ürünü olup, meydana getirici asit ve baz kuvvet olarak birbirine denktir. NaCl, NH4Cl, Na2SO4, Na2CO3, Na3PO4 ve Ca3(PO4)2 birer normal tuzdur.
1.1.Asidik tuzlar
Asidik tuzlar, tuzun bünyesinde bir veya daha çok proton vardır. Suda çözündükleri zaman bünyelerindeki protonu vererek ortamı asidik yapar. NaHCO3, NaH2PO4, Na2H PO4 ve NaHSO4 birer asidik tuzdur.
1.2.Bazik tuzlar
Bazik tuzlar, bünyelerinde en az bir OH iyonu bulunduran tuzlardır. Suda çözündükleri zaman ortamı bazik yaparlar. Pb(OH)Cl, Sn(OH)Cl ve Al(OH)2Cl'de olduğu gibi. Diğer sınıflandırma metodunda ise, basit, çift ve kompleks tuzlar şeklinde sınıflandırılır. NaCl, NaHCO3 ve Pb (OH)Cl gibi tuzlar basit tuzlardır.
1.3.Çift tuzlar
Çift tuzlar iki basit tuzdan meydana gelen tuzlardır. Bunlar suda çözündükleri zaman kendilerini meydana getiren iyonlara ayrışır. Şaplar da çift tuzlar sınıfına girer. Na Al(SO4)2 ve NH4Cr(SO4)2 birer çift tuzdur. Kompleks tuzlar, asit kökü aynı olan iki basit tuzun kompleks kök vererek meydana getirdiği tuzlardır.
K4Fe(CN)6, K3Fe(CN)6, birer kompleks tuzdur. Bunlar suda çözündükleri zaman kendini meydana getiren tuzların iyonlarına ayrışmazlar.
Tuzlar, önce metalin ismi, sonra asidin kökü söylenerek adlandırılır. Na2SO4 = sodyum sülfat, KCl = potasyum klorür, KHCO3 = potasyum hidrojen karbonat (potasyum bikarbonat) gibi.
Bazı tuzlar, kuvvetli asit ve zayıf bazdan veya kuvvetli baz ve zayıf asitten meydana gelmiştir. Bu tuzlar suda çözündükleri zaman hidrolize uğrarlar ve çözeltiyi asidik veya bazik yaparlar.

Tuz kristalleri

Tuz, kimyada, bir asitle bir bazın tepkimeye girmesi neticesinde meydana gelen madde. Tuz bazdaki artı yüklü iyonla asitteki eksi yüklü iyondan meydana gelir. Asitle baz arasındaki tepkime nötrleşme tepkimesi olup bu esnada tuz ve su ortaya çıkar. Erimiş tuz veya çözelti halindeki tuzların çoğu eksi ile artı yüklü iyonlarına ayrışır ve elektriği iletir. Tuz adı ayrıca sofra tuzu veya sodyum klorür (NaCl) için de kullanılır

Olağan sıcaklıkta tuzlar, genellikle iyi billurlaşan, çok az uçucu (dolayısıyla kokusuz) katılardır. Yapılan, iyonlardan oluşabilir (sodyum klorür gibi) ve denk düşen tuzlar serttirler ve yüksek bir kaynama sıcaklığına sahiptirler. Ergimiş olduklarında, oldukça iyi elektrik ileticisidirler; sulu çözeltide, güçlü elektrolittirler. Kimyasal bağları kovalent olduğunda, billursu ya da moleküler ağ daha az kararlıdır. Billurlar daha az sert, daha fazla uçucudurlar ve daha alçak bir kaynama sıcaklıkları vardır. Bunlara, olağan sıcaklıkta, sıvı tuzlarda rastlanır [kalay klorür] [SnCl4]; kurşun klorür [PbCl4]). Ergimiş ya da sıvı bütün billurlar çok iyi elektrik ileticisidirler; sulu çözeltide bunlar zayıf, hatta hidrolizlenebilir elektrolittirler. Tuzlar billursu ağlarında çoğunlukla su bulundururlar; ısıtıldıklarında su buharlaşır ve tuz çöker. Ayrıca, tuzların büyük bir bölümü, iyonlara bağlanan billurlaşma suyuna sahiptirler. Bu su buharlaştığında billurlar kırılır.

İyonik Bağlı Bileşiklerde Kristal Yapı
İyonik bağlı bileşiklerde iyonlar birbirini en kuvvetli şekilde çekecek bir düzen içinde dizilirler. Böyle düzenli birleşen atomlardan kristal yapı adını verdiğimiz düzgün geometrik şekiller oluşur. Yemek tuzunun kristal yapısı buna örnektir. Yemek tuzundaki (NaCl) kristal yapı, şekildeki gibidir.

 

İyonik Maddelerin Çözünmesi

İyonik yapılı maddelerin çoğunluğu katıdır. Bu maddelerin bir başka çözücü içerisinde çözünebilmesi için bu katı örgünün kırılması gerekir. Örneğin yemek tuzunun su içerisindeki çözünmesi olayını göz önüne aldığımızda; NaCl taneciklerinin oluşturduğu kristal yapının Na+ ve Cl- iyonlarının ayrılması ile kırılması söz konusudur. Bu şekilde bir miktar enerji alarak kırılan bu örgü ile serbest kalan iyonlar içinde bulunduğu su molekülleri ile elektrostatik etkileşim ile hidratlaşarak sarılırlar ve yeniden zıt yüklü taneciklerin birleşmesine izin vermez. Bu durumda yemek tuzu su içerisinde çözünmüş olur. Hidratlaşma sırasında bir miktar enerji dışarı verilir.
Su – tuz çözeltisinde, çözünen olan tuz iyonik yapılı maddedir. Çözücü olan su molekülleri, çözünen olan tuz bileşiğindeki (+) ve (–) iyonlar arasındaki iyonik bağı zayıflatır ve (+) yüklü Na iyonu ile (–) yüklü Cl iyonlarının arasına girerek bu iyonların birbirinden ayrılmasını yani çözünmesini sağlar.

Sodyumun (Na) Na+ iyonuna dönüşmesi:
11 elektronlu sodyum atomu 1 elektron vererek kararlı hale gelir.

17 elektronlu klor atomu 1 e– alarak kararlı yapıya geçer.

Na+ iyonu ile Cl -  iyonu   elektron alış verişi tepkimesi 


Sodyum ve klor atomları, arasında iyonik bağ yaparak NaCl bileşiğini oluşturur.
Na  Cl  →  Na+1 + Cl–1     (NaCl yemek tuzu)

İyonik bağ yaparak oluşan maddelere iyonik yapılı maddeler denir. Bir Metal ile bir ametal iyonik bileşik oluşturur.

İyonik bileşikler oda şartlarında genellikle katı hâlde ve kristal yapıda bulunur.
Sert ve kırılgan bir özelliğe sahiptir. İyonik kristaller katı hâlde elektrik akımını iletmez fakat sulu çözeltilerinde iyonlarına ayrışır ve elektrik akımını iletir.
Yemek tuzu iyonik bağlı bir bileşiktir ve kristal yapıdadır.
NaCl                 Na + Cl -
Katı yemek       sulu çözeltide
tuzu                      Na+ ve Cl- iyonları


2.Tuzların elde edilişi
Asit ve bazların nötralleşmesinden elde edilirler:
Baz + Asit → Tuz + Su
Metallere asit tesir ettirmekle elde edilirler:
Metal + Asit → Tuz + H2
Elementlerinden elde edilebilirler:
Metal + Halojen → Tuz

1. Asitlerle Bazların Reaksiyonu
*Asit ve bazın tepkimesinden tuz ve su oluşur.Bu reaksiyonlara nötürleşme reaksiyonu denir.

Asit + Baz→Tuz + Su
2HCl + Mg(OH)2 →MgCl2 + 2H2O
3H2SO4 +AL(OH)3 →AL2(SO4)3 + 6H2O

* Reaksiyona giren baz anhidrobaz (susuz baz) ise sadece tuz oluşur. NH3 anhidrobazdır. NH3’ün asitlerle tepkimesinden H2O oluşmaz.

NH3 + HCl → NH4Cl
2NH3 + H2SO4 → (NH4)2S

*Asidik oksitler,bazlarla tepkimeye girerek,tuz ve su oluştururlar.

SO2 + 2KOH → K2SO3 + H2O
SO3 + 2NaOH → Na2SO4 + H2O

 * Bazik oksitler,aistlerle tepkimeye girerek tuz ve H2O oluştururlar.

Na2O + 2HCl → 2NaCl + H2O
MgO + H2SO4 →MgSO4 + H2O


* Asidik oksitler,bazik oksitlerle tepkime verirler. Yalnızca tuz oluşur. Reaktiflerde Hidrojen olmadığından H20 oluşmaz.

SO3 + CaO → CaSO4
CO2 + K2O → K2CO3

* Bazik özellik gösteren karbonatlı bileşiklerin,asitlerle tepkimelerinden CO2(g) açığa çıkar.

Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2(g) + H2O

2. Metallerin Asitlerle Reaksiyonları
Asitler,hidrojenden aktif maddelerle reaksiyona girdiklerinde,

Metal + Asit → Tuz + H2(g) tepkimesi gerçekleşir.
Fe + 2HCl →FeCl2 + H2

Fakat asitler,soy metallerre (Cu,Ag,Hg,Au ve Pt)’ e etki etmezler.Ancak yarı soymetallere (Cu,Ag,Hg) derişik H2SO4 ve HNO3 yükseltgen olarak etki ederler. HNO3 derişik olduğunda NO2 seyreltik asit olduğundan NO gazı açığa çıkar.

Cu + 4HNO3  →Cu(NO3)2 + 2NO2 + 2H2O (derişik)
3Cu + 8HNO3 →3Cu(NO3)2 + 2NO(g) + 4H2O

NOTE: Soy metallerin oksitleri asitlerle reaksiyona girerler.

Cu + HCl →reaksiyon vermez

CuO + HCl → CuCl2 + H2O

3. Metallerin Bazlarla Reaksiyonları
Metaller,bazlarla tepkime vermezler.Bazlar ancak amfoter metallerle(Zn,Al,Cr,Pb) özel tepkime verirler. Amfoter metallerin bazlarla tepkimelerinden kompleks tuz ve H2 gazı oluşur.

Fe + NaOH →Tepkime olmaz.
Li + KOH →Tepkime olmaz.
Zn + 2KOH →K2ZnO2 + H2(g)
a)Tuz Çeşitleri         :

NaCl                        →            Sodyum Klorür

KCl                          →            Potasyum Klorür

CuCl2                      →            Bakır Klorür

MgCl2                      →            Magnezyum Klorür

CaCl2                      →            Kalsiyum Klorür

Na2SO4                   →            Sodyum Sülfat

K2SO4                     →            Potasyum Sülfat

Al2(SO4)3                →            Alüminyum Sülfat

ZnSO4                    →            Çinko Sülfat

CaSO4                    →            Kalsiyum Sülfat

CuSO4                    →            Bakır Sülfat

MgCO3                    →            Magnezyum Karbonat

Na2CO3                   →            Sodyum Karbonat

Mg3(PO4)2               →            Magnezyum Fosfat

Na3PO4                    →            Sodyum Fosfat

Al(PO4)                  →            Alüminyum Fosfat

KNO3                      →            Potasyum Nitrat

NaNO3                    →            Sodyum Nitrat

b)Tuzların İyonlaşması ve İyonlaşma Tepkimeleri         :

Tuzların iyonlaşması demek, kendini oluşturan (+) ve (­–) yüklü iyonlarına ayrışması demektir.Tuzlar, katı haldeyken elektrik akımını iletemeyip sadece suda çözündüklerinde elektrik akımını iletebilirler. Tuzlar suda çözündüklerinde (+) ve (–) yüklü iyonlarına ayrıştığı için elektrik akımını iletirler.

•              NaCl (suda)(aq)       →              Na+       +            Cl–

•              KCl (suda)(aq)          →                K+                +              Cl–

•              CuCl2 (suda)(aq)     →            Cu+2         +         2Cl–

•              MgCl2 (suda)(aq)     →            Mg+2        +        2Cl–

•              CaCl2 (suda)(aq)      →            Ca+2        +        2Cl–

•              Na2SO4( suda)(aq)  →            2Na+        +        (SO4)–2

•              K2SO4      (suda)(aq)   →          2K+      +         (SO4)–2

•              Al2(SO4)3 (suda)(aq) →          2Al+3      +        3(SO4)–2

•              ZnSO4     (suda)(aq) →          Zn+2       +         (SO4)–2

•              CaSO4     (suda)(aq) →         Ca+2     +          (SO4)–2

•              CuSO4     (suda)(aq) →         Cu+2     +          (SO4)–2

•              MgCO3 (suda)(aq)    →            Mg+2        +              (CO3)–2

•              Na2CO3 (suda)(aq)  →             2Na+        +              (CO3)–2

•              Mg3(PO4)2 (suda)(aq) →         3Mg+2      +              2(PO4)-3

•              Na3PO4 (suda)(aq)   →            3Na+        +              (PO4)-3

•              Al(PO4) (suda)(aq)  →            Al+3           +              (PO4)–3

•              KNO3 (suda)(aq)       →            K+           +              (NO3)–

•              NaNO3 (suda)(aq)   →            Na+          +              (NO3)–

 

c) Nötrleşme ve Nötrleşme Tepkimeleri           :

Asit ve bazın birleşerek birbirinin etkisini yok etmesi ve bunun sonucunda su ve tuz oluşup ısı açığa çıkmasına nötrleşme denir.

Nötrleşme tepkimeleri sonunda ısı açığa çıktığı için nötrleşme tepkimeleri ekzotermik tepkimelerdir.

Nötrleşme tepkimelerinde; asitteki hidrojen iyonu (H+) ile bazdaki hidroksit iyonu (OH)– birleşerek suyu, asitteki (-­) yüklü iyon ile bazdaki (+) yüklü iyon da birleşerek tuzu oluştururlar.

 

•              Asit  +  Baz   →   (Nötrleşme)   Tuz +  Su   +  Isı

 

•              H+Cl–   +  Na+(OH)– →(Nötrleşme)    NaCl + H2O + Isı

                Asit                  Baz                                   Tuz                Su

              

•              H2+(SO4)–2  + Ca+2(OH)2–   → Ca(SO4)2  +    2H2O

                Asit                     Baz                          Tuz                        Su

 

•              HCl   +    K(OH)   →  KCl   +   H2O

•              2HCl  +  Cu(OH)2   → CuCl2  + 2H2O

•              2HCl  +   Mg(OH)2  →MgCl2 + 2H2O

•              2HCl   +  Ca(OH)2 → CaCl2 +   2H2O

•              H2(SO4)  + 2Na(OH)  →  Na2SO4  +  2H2O

•              H2(SO4)  +  2K(OH)   →   K2SO4 +   2H2O

•              3H2(SO4)  + 2Al(OH)3  → Al2(SO4)3+ 6H2O

•              H2(SO4)  +  Zn(OH)2 →ZnSO4 + 2H2O

•              H2(SO4)+ Ca(OH)2  → CaSO4  +  2H2O

•              H2(SO4) + Cu(OH)2  →  CuSO4 +  2H2O

•              H2(CO3)  + Mg(OH)2   →  MgCO3 +2H2O

•              H2(CO3) + 2Na(OH)  → Na2CO3  + 2H2O

•              2H3(PO4) + 3Mg(OH)2  →Mg3(PO4)2+6H2O

•              H3(PO4)   + 3Na(OH) → Na3PO4   + 3H2O

•              H3(PO4)  + Al(OH)3 → Al(PO4)  + 3H2O

•              H(NO3)  + K(OH) → KNO3  + H2O

•              H(NO3)  +   Na(OH)   → NaNO3  +  H2O

 

d)  Tuzların Özellikleri              :

 

               1-            Katı ve kristal haldedirler

               2-            Katı halde iken elektrik akımını iletmezler.

               3-            Sulu çözeltileri elektrik akımını iletirler.

               4-            Artı yüklü (metal veya kök) ve eksi (ametal veya kök) iyonlardan oluşurlar.

               5-            Asit ve bazların nötrleşme tepkimesi sonucu oluşurlar.

Hazırlayan:www.alierbulut.blogcu.com

9546
0
0
Yorum Yaz