alierbulut
43 Takipçi | 16 Takip
15 04 2009

Molekül Yapısı

Molekül Yapısı - Moleküler Yapı

 http://ulasyasar.googlepages.com/AgClMolekulYaps.gif/AgClMolekulYaps-full.gif
Moleküller :
Aynı cins ya da farklı cins iki ya da daha fazla atomun (kimyasal bağlar ile) birbirine bağlanması sonucu oluşan atom gruplarına (yapıya) molekül denir.
Atomların çoğu doğada tek başlarına bulunmazlar. Aynı cins ya da farklı cins atomlar bir araya gelerek molekülleri oluştururlar ve doğada molekül halinde bulunurlar.
Moleküller iki ya da daha fazla atomdan oluşurlar. İki (az sayıda) atomdan oluşan moleküllere basit yapılı moleküller, çok sayıda atomdan oluşan moleküllere karmaşık yapılı moleküller denir. (500 atomdan oluşan moleküller bulunabilir).

Örnek : • Su, iyot, hidrojen, oksijen molekülleri basit yapılı moleküllerdir.
• Günlük hayatta kullanılan besinlerde ve hücrede bulunan karbonhidrat, protein ve yağ molekülleri karmaşık yapılı moleküllerdir.

a) Aynı Cins Atomların Molekülleri :
Aynı cins iki atom bir araya gelerek element moleküllerini, aynı cins element molekülleri de bir araya gelerek elementleri oluştururlar.
Bazı elementleri oluşturan aynı cins atomlar doğada tek başlarına bulunurken bazı elementleri oluşturan aynı cins atomlar da doğada ikili gruplar halinde bulunurlar. Doğada ikili gruplar halinde bulunan atomlara sahip elementlere moleküler yapılı elementler denir. Moleküler yapılı elementlerin en küçük taneciği moleküllerdir.
Hem elementler hem de element molekülleri aynı cins atomdan oluşur. Elementler çok sayıda atomdan oluşur ve görünür boyuttadır. Element molekülleri ise iki atomdan oluşur ve elementlerin yapı birimleridir (görünmez boyuttadır).
Bileşikler ve Bileşiklerin Özellikleri :

Atomlar belirli kurallar çerçevesinde belirli geometrik düzende birleserek molekülleri olustururlar. Moleküller için çesitli açiklamalar yapabilmek için öncelikle molekülün yapisini bilmemiz gerekmektedir.

a) Bileşikler :
İki ya da daha fazla çeşit element atomunun bir araya gelerek oluşturdukları yeni saf maddeye bileşik denir. Farklı atom içeren moleküller (çok sayıdaki molekül) bir araya gelerek görünecek boyuta ulaştıklarında bileşikler oluşur.
(İki ya da daha fazla elementin kendi özelliklerini kaybederek belirli oranlarda ve kimyasal tepkimeler sonucu oluşturdukları saf maddelere bileşik denir).
Bileşikler kendini oluşturan atomlardan (elementlerden) farklı özelliklere sahiptirler. Bileşiği oluşturan atomlar kendi özelliklerini kaybederler. (Helva, kendini oluşturan un, yağ ve şekerden farklı tada ve özelliğe sahiptir).
Bileşiklerin çoğu moleküllerden oluşmuşlardır. Bir bileşiği oluşturan moleküllerden her biri bileşikteki diğer moleküllerle aynı sayıda ve aynı cinste atom içerir. (Bileşikteki moleküllerin hepsi aynı sayıda ve aynı cinste atom içerir).
Doğada bilinen 115 çeşit atom vardır. Bu atomlar farklı çeşitlerde ve şekillerde bir araya gelerek milyonlarca farklı madde yani bileşik oluşur.
Bileşikler atomik yapıda değildirler
.
Örnek : • Su bileşiktir ve su bileşiğini oluşturmak için çok sayıda su molekülü bir araya
gelir. Su bileşiğini oluşturan moleküllerden her biri suyun diğer molekülleri ile aynı sayıda ve cinste atom içerir. Bir su molekülü iki hidrojen ve bir oksijen atomundan oluşur.


b) Bileşik Çeşitleri :

1- Moleküler Yapıdaki Bileşikler :

Bileşikler iki ya da daha fazla atomdan oluşan moleküllerden oluşmuşsa böyle bileşiklere moleküler yapılı bileşikler denir. Moleküler yapılı bileşikler moleküllerden oluşurlar.

Örnek : • Şeker bileşiği moleküler yapıdadır ve her molekül 24 atomdan oluşur.


Glikoz = C6H12O6


• Su bileşiği moleküler yapıdadır ve her molekül 3 atomdan oluşur


01. Degerlik Elektron Sayisi (DE)
Atomlarin en son kabugundaki toplam elektron sayisidir. Bu elektronlar çekirdege daha uzak oldugu için koparilmalari daha kolaydir ve tepkimelerde degisiklige ugrayan elektronlardir. N (azot) atomunun degerlik elektronu 5 tir (2s2
2p3).

Örnegin atom numarasi 7 olan N (azot)'un un elektron dagilimi su sekilde olur.

7N 1s2 2s22p3 N atomunun degerlik elektronu 5 tir (2s22p3).



Sekilde de görüldügü gibi p orbitallerinin elektronlari tek tek yerlestirilir.

20Ca atomunun ise elektron dagilimi (DE)

1s2 2s22p63s23p64s2 seklindedir. Ca atomunun degerlik elektronu 2 dir (4s2 ).

6C elektron dagilimi

1s2 2s22p2 C atomunun degerlik elektronu 4'tür (2s22p2 )

Geçis elementlerinde (n-1) d orbitalindeki elektronlarda degerlik elektronlarina eklenir.

23V 1s2 2s22p63s23p64s23d3

23V nin degerlik elektronu 5'tir (4s23d3)



02. Lewis Kurali

Soygazlar son kabuklarinda sekiz elektron bulundururlar. Yani degerlik elektron sayisi sekizdir ve karali bir yapilari vardir. Atomlarda periyodik tabloda kendine en yakin soygaza benzemek için elektron alisverisinde bulunurlar veya elektronlarini bag yapacaklari diger atom ile ortaklasa kullanirlar. Atomlarin son kabuklarinda bulunan elektronlar 4 taneden azsa önce bunlar teker teker yerlestirilir. 4 ten sonraki elektronlar ise eslesmemis elektronlarin yanina eslestirilir.


7N 1s2 2s22p3



8O 1s2 2s22p4 Degerlik elektron sayisi 6 (2s22p4) . 6 elektoronun 4 tanesi teker teker yerlestirilir. Kalan 2 elektronda tek elektronlarin yanina yerlestirilir.



Asagidaki nokta yapisindan O (oksijen) atomunun 2 tane ortaklanmamis elektronu 2 tanede
bag yapmakta kullanabilecegi elektronu oldugunu görüyoruz. Yani O atomu 2 bag yapabilir.


02.01. Moleküllerin Lewis Yapisinin Belirlenmesi



H2O molekülü örnek alinarak moleküllerin lewis yapisini açiklayabiliriz.

1. Moleküldeki toplam degerlik elektronlari hesaplanir.

1H 1s1Degerlik elektronu (DE) 1 ( 2 tane H atomu oldugu için 2x1= 2 )

8O 1s2 2s22p4 Degerlik elektronu 6

DE = 6+2 = 8

2. Molekülün oktet kuralina uymasi için gerekli elektron sayisi bulunur (OK).
Molekülde kaç tane H atomu varsa 2 ile çarpilir. Diger atomlar 8 çarpani ile çarpilir.
OK = 2 x 2 ( 2 H atomu var) + 8 x 1 (1tane O atomu var) = 12

3. Molekülün bağ elektronları bulunur.

BE = TDE - OK
BE = 12 8 = 4
4 tane elektron bag yapmak için kullanilacak. Buda molekülde 2 tane bag oldugunu gösterir (her bir elektron çifti bir baga karsilik gelmektedir).

4. Moleküldeki bag yapmayan yani ortaklanmamis elektronlar bulunur (OE).
OE = DE BE
OE = 8 4 = 4

5. Eger yapida H atomu varsa bunlar uçlara yerlestirilir. Yoksa (+) pozitif yüklü iyon ortaya koyulur. Moleküller arasinda önce baglar yerlestirilir.



Eger yapida artan bag kalirsa tekli baglarin yanina çift bag olarak yerlestirilir.

6. Bag yapmayan elektronlar atomlarin çevresine okteti saglayacak sekilde yerlestirilir. H atomunun oktet kuralina göre 2 elektronu diger atomlarin ise 8 elektonu oldugu unutulmamalidir.



O atomunun 2 tane bag elektronundan gelen toplam 4 tane elektronu vardir. Geriye oktet kuralini tamamlamasi için 4 elektrona ihtiyaci vardir.

02.02. Formal Yük

Formal yük = Grup numarasi � OE - BS

Formal yük O için = 6 - 4 -2 = 0

Formal yük H için = 1- 0 � 1 = 0



Bulunan formal yükler atomlarin üzerine yazılır

03. VSEPR Kurali
Moleküldeki bağ elektronları ve ortaklanmamışelektronlar birbirlerini iterler. Elektronlar, atomlar etrafina bu itmeyi minimuma getirecek sekilde yerlestirilirler. Bunun sonucunda da moleküller kendilerine özgü geometrik sekiller olustururlar.

03.01. 2 Elektron Çifti

Bir X atomuna 2 tane baska atom baglandiginda arada 2 tane bag olusur. Her bag, bir elektron çifti içermektedir. Baglar arasi itme kuvveti az oldugundan yapi düzlemseldir. Baglar arasindaki açi 180° dir.




Örnek olarak BeCl2 molekülü verilebilir.

03.02. 3 Elektron Çifti

Bir X atomuna 3 tane baska atom baglandiginda arada 3 tane bag olusur. Her bag, bir elektron çifti içermektedir. Baglar arasindaki açi 120° olup yapi düzlem üçgen seklindedir. Bu yapiya örnek olarak BF3 verilebilir.



Eger yapi XY2 seklinde olup birde ortaklanmamis (bag yapmayan) elektron çifti varsa molekül V seklini alir ve aradaki bag açisi yine 120° dir. Bu duruma örnek olarak SO2 verilebilir.



03.03. 4 Elektron Çifti

Bir X atomuna 4 tane baska atom baglandiginda arada 4 tane bag olusur. Her bağ, bir elektron çifti içermektedir. Baglar arasindaki açi 109,5° olup yapi tetrahedral (dört yüzlü) seklindedir. Bu yapiya en güzel örnek CH4 verilebilir.



Eger yapi XY3 seklinde olup birde ortaklanmamis (bag yapmayan) elektron çifti varsa bu elektronlar bag elektronlarini itecegi için bag açisi azalir ve aradaki bag açisi yine 107° dir. Bu yapiya en güzel örnek NH3 (amonyak) tir.



Eger yapi XY2 seklinde olup yapida 2 tane ortaklanmamis (bag yapmayan) elektron çifti varsa bu elektronlar bag elektronlarini itecegi için bag açisi azalir ve aradaki bag açisi yine 104,5° dir. Bu yapiya en güzel örnek H2O (su) dur.





03.04. 5 Elektron Çifti


Bir X atomuna 5 tane baska atom baglandiginda arada 5 tane bag olusur. Her bag, bir elektron çifti içermektedir. Baglar arasindaki açi 120° ve 90° olup yapi üçgen çiftpiramit seklindedir. Bu yapiya örnek olarak PCl5 verilebilir.



Eger yapi XY4 seklinde olup birde ortaklanmamis (bag yapmayan) elektron çifti varsa molekülün yapisi asagidaki gibi olur. Bu yapiya örnek olarak SF4 verilebilir.



Eger yapi XY3 seklinde olup 2 tanede ortaklanmamis (bag yapmayan) elektron çifti varsa molekülün yapisi asagidaki gibi olur. Baglar arasindaki açi 90° dir Bu yapiya örnek olarak ClF3 verilebilir.




Eger yapi XY2 seklinde olup 3 tanede ortaklanmamış (bağ yapmayan) elektron çifti varsa molekülün yapisi asagidaki gibi olur. Baglar arasindaki açi 180° dir . Bu yapiya örnek olarak XeF2 verilebilir.



03.05. 6 Elektron Çifti

Bir X atomuna 6 tane baska atom baglandiginda arada 6 tane bag olusur. Her bag, bir elektron çifti içermektedir. Baglar arasindaki açi 90° olup, yapi oktahedral (sekizyüzlü) seklindedir. Bu yapiya örnek olarak SF6 verilebilir.




Eger yapi XY5 seklinde olup 1 tanede ortaklanmamis (bağ yapmayan) elektron çifti varsa molekülün yapisi asagidaki gibi olur. Bu yapiya örnek olarak BrF5 verilebilir.




Eger yapi XY4 seklinde olup 2 tanede ortaklanmamış (bağ yapmayan) elektron çifti varsa molekülün yapisi asagidaki gibi olur. Bu yapiya örnek olarak XeF4 verilebilir.

1805
0
0
Yorum Yaz