alierbulut
43 Takipçi | 16 Takip
23 02 2012

Elektrik akımının manyetik etkisi

Elektrik akımının manyetik etkisi |  görsel 1

Elektrik akımının manyetik etkisi

 

Elektro mıknatıs

Bir demir çubuğun üzerine üstü yalıtkan kaplı iletken teli doladığımızda bobin sarımı elde ederiz. Bu bobin sarımının uçlarını bir pile bağladığımızda elektromıknatıs elde ederiz. Şekil-I de görüldüğü gibi  bir bobine elektrik kaynağı (pil) bağlı iken  yakınında duran ataçları çeker.

 

Şekil-I

Elektromıknatısın kutupları var mıdır

Görsel 9 / 42
                                         Manyetik Alan. http://fenbilgisiegitimi.yyu.edu.tr/k/maac/index.htm
 

 

Elektromanyetik alan

Elektromıknatıs, elektrik akımı kullanılarak demirden elde edilen mıknatıstır. Elekromıknatısın her iki ucu da manyetik maddeleri çeker. Elektromıknatısın kutupları sağ el kuralına göre bulunabilir. Bu kural, tel bobine alttan sarılıyorsa sağ elimizi bobini alttan kavrayarak tutarız. Sağ elimizin baş parmağı elektromıknatısın 'N' kutbunu gösterir. Pil, ters çevrilirse elektromıknatısın her iki ucu da aynı şekilde çekme özelliği gösterir ama kutupları yer değiştirir. Ancak elektromıknatıslarda her zaman pil söz konusu değildir. Büyük elektro mıknatıslarda gelişmiş akü, motor vb. güç kaynakları kullanılır. Elektromıknatısın kutupları sarımdan geçen akımın yönüne bağlıdır. Sağ elimizin dört parmağı bobin üzerinden geçen akım yönünde olacak şekilde elimizi sardığımızda baş parmak kuzey kutbunu gösterir. Diğer uç ise güney kutbu olur. Kuzey kutbu mıknatısın pozitif, güney kutbu ise negatiftir. Bir elektromıknatısın çekim gücü;

  • Bobindeki sarım sayısı ile doğru orantılı,
  • Telden geçen akım miktarı ile doğru orantılı,
  • Pil sayısı ile doğru orantılı,
  • Pilin gerilimi ile doğru orantılıdır.

Elektromıknatıs her zaman mıknatıslık özelliği göstermez, akım kesildiği an mıknatıslık özelliği de kaybolur.

Kullanıldığı yerler

Elektromıknatıslar, elektrik zili, bilgisayar yapımı, telefon, telgraf gibi araçlar ve birçok elektronik aracın yapısında kullanılır. Demir yükleme işleri yapan vinçler, elektromıknatıslarla yüklerini kaldırır. Ayrıca hurda toplama yerlerinde hurdalar elektromıknatıslar sayesinde taşınıp istenilen yere götürülür ve hidroelektrik üretiminde kullanılır.

 

Her mıknatısın biri N diğeri S olmak üzere iki kutbu vardır.Elektromıknatısların da diğer mıknatıslar gibi N ve S olmak üzere iki kutbu vardır.

Bir elektromıknatısın kutuplarının yönü elektromıknatısı oluşturan bobinden geçen akımın yönüne göre değişir. Aşağıda görüldüğü gibi bir elektromıknatısın kutuplarını sağ elimizi kullanarak bulabiliriz.

Sağ elimizin dört parmağını akım yönünü gösterecek şekilde sarımlar avuç içe alındığında , aşağıdaki gibi yana doğru açılan başparmağımız N kutbunu gösteri dolayısıyla elektromıknatısın diğer kutbu S kutbu olur.

Elektromıknatısın çekim gücü neler bağlıdır?

1. Bir elektromıknatısın gücü, bobinin sarım sayısına bağlıdır. Bir demir çivi üzerindeki iletken telin sarım sayısı arttırılırsa çivi daha fazla toplu iğne çeker. Bu da elektromıknatısın gücünün arttığının göstergesidir.
2. Bir elektromıknatısın gücü, bobinden geçen akıma bağlıdır. Demir çivi üzerine takılan tele verilen akım arttırılırsa çivinin mıknatıslık gücü artar ve daha fazla toplu iğne çeker.
Not: Elektromıknatıstan akım kesilirse mıknatıslık özelliği ortadan kalkar.

Elektromıknatısın kullanım alanları

Elektromıknatıslar genellike ağır demirleri kaldırırken elektromıknatıslı vinçler tarafından kullanılır. Ayrıca ziller, elektrik motorları, uzaktan kumanda düzenekleri, alarmlar ve telgraflarda da kullanılır.

4631
0
0
Yorum Yaz